چای نام یک گیاه است. چای واژهای است چینی که در چین
و شمال هندوستان به کار میرود و تقریباً با همان تلفظ وارد
زبان فارسی شده است.
کشت چای در کرانه خاوری دریای سیاه پیش از 1915
بوته چای برای نخستین بار در چین و در حدود پنج هزار
سال پیش شناخته شد که به تدریج خواص درمانی
آن کشف شد. علاوه بر آن از چای برای مصارف رنگآمیزی
نیز استفاده میشده است.
براساس یک داستان قدیمی حدود پنجهزار سال قبل
تعدادی برگ چای دراثر وزش باد به درون یک فنجان
آب داغ که در دست "شن نونگ" امپراتور چین بود،
افتاد و حاکم نتیجه این حادثه را به عنوان یک تحول
بزرگ برای آب ساده وبی طعم اعلام کرد. در پی
آن مصرف چای همه گیر شد.
هلندیان در سده هفدهم چای را از چین به اروپا اوردند.
در اروپا چای در مغازه های عطاری عرضه میشد.
"نیکولاس تولپ" پزشک هلندی در کتاب خود تحت
عنوان مشاهدات پزشکی در سال 1641 اعلام
کرد،با نوشیدن چای از همه بیماریها در امان هستید
و عمرتان طولانی میشود. در قرن 18 زمانی که " آن"
ملکه انگلیسی به عنوان نوشیدنی صبحانه خود چای
را بجای آبجو انگلیسی انتخاب کرد ، مُد بر مباحث
پزشکی غلبه کرد .
برگ خشک شده چای زرد چینی دلیل دیگر رواج چای
اجازه رفتن خانمها به چایخانه به جای قهوه خانه بود
و این باعث شد چای در بین زنها عمومیت یابد. البته
برای مدتی نوشیدن چای در مستعمرات امریکا تحریم
شد. زمانی که بریتانیایی ها بر خریداران چای حتی
برای اهداف درمانی ،مالیات تحمیل کردند،مستعمره
نشینان در برخی جوامع به اعتراض برخاستند، بعدها
همین معترضان تند خو مخفیانه سوار کشتیهای
بریتانیایی شدند و 342 صندوق چای را به "لنگرگاه
بوستون" بردند و با بهای ارزانتری آن را فروختند.
چای در ایران
پیشینهی مصرف چای در ایران به سده هفدهم میلادی میرسد.
جهانگردان از چایخانههایی گفتهاند که بزرگان و توانگران در آن جا
جمع شده و چای مینوشیدند.
محمد میرزا، معروف به کاشف السلطنه چایکار، متولد
1244 خورشیدی
در تربت حیدریه، که از دارالفنون و سپس از سوربن فرانسه
فارغالتحصیل شده بود
با عنوان ژنرال کنسول ایران در سال ۱۲۷۶ خ. مأمور خدمت
در هند شد.
وی به عنوان سفیر ایران در هندوستان در روزگار مظفر الدین شاه
قاجار
اولین فرد ایرانی است که با همت والای خود و در نقش یک بازرگان
فرانسوی به فراگیری شیوهی کاشت و عملآوری چای در شمال
هندوستان مبادرت کرد و طی یک سفر، سه هزار
(و به روایتی چهار هزار)
گلدان نهال چای را از دامنههای هیمالیا با قطار به بمبئی
و از آن جا با کشتی
به بوشهر و با قاطر از بوشهر تا تهران حمل نمود.
او در سال 1280 خ. برای
نخستین بار در زمینهای لاهیجان و تنکابن شروع به کشت چای نمود.
نخستین کارخانه چای در ایران، در سال 1309 خورشیدی توسط سازمان
چای بنیاد شد. هم اکنون صدها کارخانه چای در ایران مشغول به کار
هستند. شایان یادآوری است که چای در ردیف رایجترین و مهمترین
نوشابههای مورد مصرف در ایران و جهان میباشد و سهم ایران 4 تا 5/4 درصد
از مصرف کل چای جهان میباشد.